در این غزل، حافظ به زیبایی تضادهای درونی انسان را به تصویر می کشد. او با استفاده از استعاره های عمیق و فلسفی به جستجو و حیرت در برابر معنای زندگی و راه های متفاوتی که انسان ها می پیمایند، پرداخته است.
از یک سو، “صلاح کار” به عنوان راهی درست و صحیح نمایان می شود، و از سوی دیگر، انسان های بی قرار و “خراب” در جستجوی آزادی و حقیقت هستند.
این شعر به نوعی دعوت به اندیشیدن درباره انتخاب ها و مسیرهای زندگی است، جایی که حافظ میپرسد آیا واقعا صلاح در پیروی از اصول مرسوم است، یا در پیدا کردن راهی نو و متفاوت، حتی اگر به نظر برسد که از مسیر سنتی فاصله گرفته ایم؟
***
صلاحِ کار کجا و منِ خراب کجا؟
ببین تفاوتِ رَه کز کجاست تا به کجا
دلم ز صومعه بگرفت و خِرقِهٔ سالوس
کجاست دِیرِ مُغان و شرابِ ناب کجا؟
چه نسبت است به رِندی صَلاح و تقوا را؟
سماعِ وَعظ کجا نغمهٔ رَباب کجا؟
ز رویِ دوست دلِ دشمنان چه دریابد؟
چراغِ مُرده کجا؟ شمعِ آفتاب کجا؟
چو کُحلِ بینشِ ما خاکِ آستانِ شماست
کجا رَویم بفرما ازین جناب، کجا؟
مَبین به سیبِ زَنَخدان که چاه در راه است
کجا همی رَوی ای دل بدین شتاب کجا؟
بِشُد! که یادِ خوشش باد روزگارِ وصال
خود آن کِرِشمه کجا رفت و آن عِتاب کجا؟
قرار و خواب ز حافظ طمع مدار ای دوست
قرار چیست صبوری کدام و خواب کجا؟
